KARADENİZ HALK MÜZİĞİ:

Karadeniz türküleri tümüyle halk müziğinin özelliklerini gösteren bu türün en belirgin özelliği, oyuna eşlik amacıyla üretilmiş olmalarıdır.Türü belirleyen en önemli öğe, 7/16, 7/8, 5/8 lik düzümlerin kullanılmış olmasıdır. Bunun yanında karadeniz kemençesi ve tulum zurna bu türü belirleyen çalgısal öğelerdir. Seslendirme sırasında kullanılan ağız ve özellikle bağlama türü çalgılarla oluşturulan karadeniz tezenesi de denilen tavır, türü oluşturan diğer öğelerdir.

Karadeniz halk müziğinin en önemli 2 çalgısı kemençe ve tulumdur.

TULUM:  Üflemeli sazlar grubundandır.Çoğunlukla Doğu karadeniz  de ( Rize, Artvin, Bayburt, Gümüşhane )   ve Trakya Bölgesi nde kullanılan çift sesli bir halk çalgısıdır.Tulum horonların vazgeçilmez halk çalgısıdır. Tokum tulum, zurna diyede bilinir. Tulum oğlak derisinden yapılır.Kollarından birine çok 5 delikli çifte takılır. Derinin ayak tarafıda tahta boru ile kapatılır ki buna lülük adı verilir. Sanatçı buradan tulumun içine hava depo eder.Tuluma rapdedilen çiftenin her iki kamışında da 5 er delik vardır. Bunlar aynı ses ( ünisondur), ancak tulum çalmaya başladığında çift sesli bir müzik duyulur.ön ayağa beş perdeli kamış eklenir, arka ayak kısmına ise sipsi adı verilen ağızlık takılır.Melodi sipsi kısmında çalınır. Böylece uyumlu bir ezgi ortaya çıkar.

KEMENÇE: Doğu karadeniz bölgesinin yaygın sazıdır. Genellikle tek olarak çalınır. Ritmi kemençeyi çalan kişi, yayı ile tutar. Elde çalındığı için ayrı bir kabiliyet ister.

Aynı anda çift ses çıkaran özelliği vardır. Üç telli olup şu kısımlarda meydana gelmiştir:
a) Sap

b) Gövde

c)  Eşik

Yay ile çalınır, yörede çalgıların çoğu, ezgiye sözleri ile katılır.Mani tarzındaki türküler ve atma türküler bitmek bilmez. Aynı ezgi ile pek çok maniler söylenir. Yörede hiciv sanatı çok yaygındır.( Ay, G 1999: s: 147-148 )

Deniz, hamsi, ve mısır ekmeği Karadeniz Bölgesi ni sembolize ederler. Buna kemençeyi de ekleyebiliriz.Trabzonda bağlama da yaygındır.Aşık havaları, Emrah, Kerem, Sümmani, Aşık Ömer den deyişler, uzun havalar, Karşılıklı deyiş söyleme gelenekleri vardır. Yönin  atma türküleri , dörtlüklerden kurulu atma türküleri, dörtlüklerle başlayıp ikililerle süren atma türküleri, üçlüklerden kurulu atma türküleri, ikiliklerden kurulu atma türküleri olmak üzere dörde ayrılmaktadır.Kadın horonlarında def, fincan, erkek oyunlarında ise davul, zil, zurna çalındığı görülmektedir.Kadın horonları erkek horonları kadar hızlı değildir.

Giresun un halk çalgıları, kemençe, davul, zurnadır.  Giresun Karşılaması ve Metelik, yörede yaygın olarak oynanan iki oyundur. Yörede tamzara bir uzun hava türüdür.İç kısımlarda horondan halaya doğru geçilmektedir.

Halay, kafkas,horon tütü oyunların görüldüğü Ordu da Ordu Karşılaması
Metelik karakteristik iki oyundur.Bazı köylerde oyunlar karışık olarak oynanmaktadır.Yöre çalgıları davul, zurna, kemençe ve kavaldır.yrılık ve hasret türkülerinede rastlanmaktadır.Özellikle fındık toplama zamanlarında söylenen manili türküler, yöre müziğine ayrı bir güzellik vermektedir.

    Rize de manili söylenen türkülere  Karşılama türküleri, atma türküler, karşıberi, türkü, kesme türkü denmektedir. Kemençenin yanında tulum da kullanılır. Horonlar kadın erkek ayrı oynanmaktadır.

Horon ve bar türü oyunların görüldüğ Artvinde tulum kullanılır. Oyunların bir kısmı türkülüdür.Erkek oyunları canlı ve hareketlidir. Oyunlara davul, zurna, garmon, mey, çerkez mızıkası, akordeon eşlik eder.Uzun havalara pek rastlanmaz.

Samsun da  karşılama, halay, horon türü oyunlar görülür. Gümüşhane de ise  bar, ve horon  türü oyunlar görülmektedir.  Mehmet Turan barı, Sarıkız, Köstek, Sarhoş Barı tanınmışlarıdır. Erkek ve kadın barlarıda vardır. Arları Erzurum barlarına göre daha hareketli ve yumuşaktır. Oyunlarda el çırpmak, oyuna çoşkunluk vermek içindir.Yörenin  Şiran Semahı ünlüdür.( Ay, G 1999: s:171- 172 )

 POP NEDİR?

Masada üretilir, her yerde tüketilir,Adamı zenginde eder, rezilde...Ayağa düşürür, bugün gelir yarın kaçar, bazen ilelebet payidar kalacağı tutar.
Pop bunların hepsi birden belki.Pop genellikle masada üretilir. Ama 5. senfoni de bir ara pop olmuştu.Reha muhtar, jenerik müziği yaptığından beri Carmina Burana da pop.

TERİM OLARAK POP
Pop, popülerin kısaltılmışı olduğu için bir çok zaman bu iki terim aynı şeyi anlatır.Ancak pop daha çok, daha hesaplı kitaplı ve gençleri hedefleyen bir müzik türü için kullanılır.Popüler müziğin ise sınırları daha geniş ve muğlaktır.Bu yüzden bugünkü karadeniz müziğindeki değişime karadeniz pop müziği demek sanırım daha doğru olur.

1950 lerde özellikle gençleri hedefleyen bir müzikler dizisini anlatmak için popüler müzik teriminden kısaltılarak pop müzik şeklinde ABD de müzik literatürüne girmiştir.Pop, daha sonra kısa zamanda bir  market  olarak özel bir kimlik kazanır.Teen ager lar başta olmak üzere gençlere yönelen bu market, gençleri duygusallık, dans, çoşku gibi unsurları gözardı etmeyerek  kafalamayı  kendine görev edinmiştir.

Pop müzik, bütün popüler müziklerden yararlanılarak oluşturulmuş bir türdür.Karadeniz pop müziğinde de Karadeniz halk müziğinden yararlanılmaktadır.
Pop müzik için popüler müzik içerisinde; dansa gençlere, kolay anlaşılır ve basit olmaya, gelip geçmeye uygun bir alt tür olduğu söylenebilir.( Solmaz, M 1996: s: 9- 10 )

İngiliz teorist Raymond Williams 2 sayfa kitabında sadece bu popüler kelimesinin anlamına yer vermiştir. 15. yy. Da ingiliz kanunları ve politikasında bu kelimenin ilk olarak kullanıldığını ortaya çıkarmıştır. Bir kaç yüzyıl popüler kelimesi negatif anlamda bir terim olarak kullanıldı. Adi, kaba, terbiyesiz  gibi anlamlarda kullanıldı.18. yy  da kullanım yaygınlaşmaya başladı. 19 yy  da ise pozitif bir anlam kazandı, aydınlanma zamanından bu yana dürüstlük ve güzellik olarak kullanıldı.Günümüzde ise kelime anlamı olarak daha çok yığın olarak tanımlanır. (tüketilmeye hazır yığın ürünler anlamında kullanılır.) 

 
Popüler kelimesi ( oxford sözlüğüne göre ) ilk olarak 1573 de geçmiştir.
Burada da popülerin anlamı o dönemde  anlama, tad yada sıradan insanlar vasıtasıyla  anlamına gelir.

Popüler kelimesi müzikte ilk olarak 19. yy.da kolay anlaşılır müzikler için kullanılmıştır.

Sonradan  30 lu yıllara kadar müzikte pek kullanılmayan bu terim o gün bu gündür neyi anlattığı anlattığı tam belirlenmiş olmaksızın kullanılmaktadır.

Başlangıçta popüler müzik, klasik müzik kitaplarına giremeyen her türlü müzik için kullanılırken her türlü müzik için kullanılırken bugün işler karışmıştır. Popüler müzik başlığı bu tarhten sonra; blues, caz, rock, balad opera, brass band, kabare, country, dans müziği, folk, gaspel,müzikaller, ragtime, skiffle, spritualler, swing gibi halka malolabilmiş herşeyi içerir.

Türkçeye pop kelimesini, daha doğrusu  Türk popu  teriminin yerleşmesi ise yirmi yıldan kısa bir zamana denk düşüyor.          

KARADENİZ POPU BİR TÜKETİM KÜLTÜRÜDÜR.

Pop müzik, pazarlanabilir unsurlarla, yani metalarla uğraşan bir popüler kültür ürünü, tüketim kültürüdür.Pop müziğin her şeyden önce bir tüketim toplumuna ihtiyacı vardır.Oysa Türkiyede 80 lerin ortalarına kadar cam silinen su saklanıp yer siliniyor, sonra da onunla yerler siliniyordu.Bugün ise  atmak  neredeyse Batıdaki kadar kolaylaşmıştır. 

Türkiyenin bir tüketim toplumu olabilmesi için başlatılan sistemli operasyonu Özal yönetti. 80 lerde Özalla birlikte toplumu bir tüketim histerisi aldı( Solmaz, M 1996: s:12 ) Bu durum bütün sektörlere yansıdığı gibi müzik endüstrisinede yansıdı.Dolayısıyla çabuk tüketim ve kolay anlaşılır müzik tarzı pop tan karadeniz müziğide payını aldı.

Eğlence sektörünün en önemli bölümlerinden birisi pop müziktir. Karadeniz müziğinde yapılan bu değişiklikte her popüler müzik tarzında olduğu gibi bir çok kişi tarafından daha cazip gelir.Bunu en önemli sebeblerinden biri anlaşılması daha kolay olmasıdır.İnsanlara eğlence için istedikleri sunulmaktadır ve ticari olarak bunun sonucunda büyük gelirler elde edilmektedir.Bu arada gündem oluşturmayı birincil görev haline getiren medya da bunu destekledi.Bu arada kesin olan bir başka şey, halkın tüketme histerisini karşılayacak kaynağının olmaması  büyük bir sorundur.

.Müzik sektöründe bu durum eski geleneksel müziğimizin değiştirilerek farklı şekillerde tekrar tekrar pişirilerek önümüze yeni bir müzik tarzıymış gibi sunularak çözülmeye çalışılmıştır. Karadeniz halk müziğinde de yapılan aynen budur.

  HALK  MÜZİĞİ VE DOLAYISIYLA KARADENİZ HALK MÜZİĞİ NASIL POP OLDU?

    Pop müziklerde halk müziklerde neticede halkın müzikleridir.Ancak aralarında ciddi farklar vardır.Pop müzik, meta olarak tüketilen bir popüler kültür ürünüyken, halk müzik, halkın kendiliğinden ürettiği folklor ürünleridir.

Aslında bu sebeblerden biri seslerin zamanla kayıt edilebilmesi diyebiliriz.Görünüşte ses kayıt edebilme ve manyetik bantların ortaya çıkışı halk müziğinin daha geniş kitlelere ulaşmasını sağlaması olarak düşünülse bile bu durum halk müziğine ve dolayısıyla karadeniz halk müziğine tam tersi bir etkite bulunmuştur.Seslerin kayıtla çoğaltılabilmesinden itibaren halk müzikleri büyük oranda ölmüş, yerini pop müzikler almıştır. Halk müzikleri kulaktan kulağa taşınırdı, bugün dağıtım ağıyla taşınıyor.Halk müziği üreten ve dinleyen aşamasında herkese ait olanı anlatır. Oysa popun bir sahibi vardır ve tüketim aşamasında satın alana aittir.Bugün manyetik bantların icat olması ve yaygınlaşması nedeniyle halk müziğinede sahip bulunmuş ve pazarlanabilir olmuştur.

Herşeye rağmen inatla yürüyen ve bozulmamış geleneksel müziklere Batı haricindeki ülkelerde rastlamak mümkündür.Hindistan bu konuda çok güzel bir örnektir.Bu sofistike müziğinde elbette kayıtları var, ancak geleneklerine bağlı insanlar, şimdilik her türlü sektörden uzak duruyor.Bu geleneklerin önde gelen isimleri Hint müziğinin dünyaca ünlenmiş Zakir Hüseyin, Ravi Şankar gibi isimlere çok soğul bakıyorlar.


Burada gerçektende Hindistanda yaşayan binlerce Ravi Şankar düzeyindeki müzisyen olmasına karşın geleneklerine olan bağlılıklarından dolayı kabuklarından çıkmıyor.

Bir başka sebeb ; Müzik zevkten önce kültür meselesidir ve gelişmiş bir müzik kültürü için zamana ve paraya ihtiyaç vardır.Ayakkabısında ki deliği düşünen bir insanın yüksek kültür ürünü olan müzikle pekte ilgilenmesine olanak yoktur.Bu insan, büyük bir olasılıkla, tek eğlencesi olan televizyon ve radyoda yada eşinden dostundan duyduklarını dinleyebilir.Tabiki medyada bunun en önemli sebeplerinden biridir.Kitle iltişim araçlarının kendi yapay gündemlerini oluşturmasından vazgeçmediği ve müziğin kendiliğinden gelişimine fırsat vermediği sürecede bu durum devam edecektir.

   En önemli nedenlerden biride, Türkiyede kültür yorumcullarının Popüler yazılar yazamaması, halkın ulaşabileceği kanallarda kültürle ilgili kapsamlı tek bir değerlendirme yazısına ya da ( televizyon ya da radyo için ) konuşmasına bile
Ulaşmaya olanak yok.

  Özetle kültür konularında Türkiye  de kitleleri tereddüte sevkedecek, gördüklerinden, sunulandan  başka şeyler de olduğundan, olabileceğinden haberdar edecek tek bir kanal bile yok. Türkiye  de sanat hala elite ait görülüyor oysa sanat sokağa ve halka aittir.
 

KARADENİZ HALK MÜZİĞİNİN DEĞİŞİMİ

 Bugün halkın sesi olan halk müziğimizin bazı kesimler tarafından niteliklerinde değişiklikler yapılmaya çalışılmaktadır. Bu da halkın layık olduğu kaliteyi önemli ölçüde düşürmektedir. Ülkemizin geleneksel müzik yönünden en zengin yörelerinden biri Karadeniz Halk Müziğinde de ne yazık ki bu değişiklikler yapılmaktadır. İcrada mükemmeliyetten uzak sözlerde ve estetikteki bozukluklar üstelik eğitsel hiçbir değeri olmayan bu tarz halka kötü zevkler aşılamaktadır. Elbette ki halk müziğimizin ezgilerinden yararlanarak sağlam eserler yaratmak mümkündür (Enstrümantal topluluklar, folklorik operalar ve benzeri). Fakat halk ezgilerini alıp yozlaştırmaya çalışmak ciddi bir sorundur.( Tanses, H 1997: 10,11,12 )       

Karadeniz Müziği içerisinde birçok türler vardır. Horon, karşılama, atma,
sürmeli, seyran, fingil ve benzeri. Özellikle Doğu Karadeniz Bölgesinde mani atma şeklinde yapılan, belli bir konu üzerinde irticalen söylenen maniler bir kemençe, kaval ve tulum eşliğinde çok bildik melodilerle (o yörede çok bilinen) seslendirilir. Bunlar seslendirilirken genellikle oyun ve eğlence ön planda olduğu gibi birilerine söz söyleme, cevap verme, taşlama gibi amaçları vardır. Bu nedenlerden dolayı mani atma geleneği içerisindeki sözleri ve melodileri ,yörenin icracıları çok kolay bir şekilde irticalen çalıp söyleyebilmektedirler. Genellikle bunların içerisinde çoşkulu melodi ve sözler vardır. Çoğunlukla eğlence ortamlarında yapılan bu tarz günümüzde pop alt yapılarıyla, üzerine sadece bir kemençe sesi kaydedilerek kolaylıkla yapılabilmektedir. Alt yapılara bakıldığında, hareketli dansları içeren bu müzik formu üzerinde bir kemençe sesi veya zurna, kaval gibi enstrumanlarla bu bildik melodilerin icrası mani atma geleneğindeki sözler güncelleştirilerek karadeniz ağzıyla okunmaktadır. Bu yapılan da aslında Karadeniz Popudur. Ne yazık ki bu da türküleri geliştirmek değil değiştirmektir.

 Popüler karadeniz müziği geniş kitlere belki hitap etmeyi başarmıştır ,bunun sonucunun tek yararıda bu müzik türünden bi haber     olanlara azda olsa karadeniz müziği ritminin farkında olmadan öğretmesi yatmakla beraber, icra geleneğinin ve söz söylemenin de bir dejenerasyonu söz konusudur. ( Kurt, İ : 2003 )

Sanatın gerçek sahibi kitlelerdir. Bütün insanlar yaratıcıdır. Oysa günümüzde bu yaratıcılığı kitle iletişim araçları öldürmektadir.

Eskiden her evde  bir müzisyen varken bugün çoğumuz pasif biraz izleyiciyiz.Elbetteki ürünü kitlelere beğendirmek içinde sanatçının kendini sınırlamaya yada zorla basit ürünler vermeye de çalışmaması gerekir.

Halk dünyanın hiç bir yerinde yüksek sanata alışkın olmamıştır. Ama yüksek sanat hep halk sayesinde varolabilmiştir.Daha önce yapılmış olan  halk türkülerini batı sazlarıyla yorumlama  ( 1960 ve 70 li yıllarda  )  o dönemlerde bu yapılan müziğe Anadolu pop  denmesinden sonra sanırım daha çok yakın bir zamanda yaklaşık 3-4 yıl  kadar önce başlayan  Karadeniz halk müziğininde yapılan değişimede karadeniz pop müzik terimini burada kullanmak yerinde olur. Türkiyede bu tarz müziği en çok kullanan ve gündeme getiren kişilerden biri Davut Güloğludur.Son yaptığı çalışma tarzıda karadeniz ağız ını  ve ritimlerini kullandığı  bestelenmiş parçalardır.

SONUÇ

  Ne  yazık ki Karadeniz pop müziği toplumsal yapının bugünkü sonucudur.Ne olduğu

  belirsiz bu müzik türü özellikle gençlerde çürümeğe yol açmaktadır.Geleneksel halk müziğinin sınırlarını gevşeterek yozlaştırmakta, sanat tekniğine ve estetiğe zarar vermektedir.Dikkat edilirse, popüler müzikte yozlaşmanın içinde bulunanlar genç nesillerdirki  yaşları 25 civarındadır  buda geleceğimizde önemli ölçüde yozlaşma demektir.(Kaygısız, M 2000: 389, 390)

Adsız kahramanların yarttıklarını bu halka ve gelecek nesillere  doğru olarak iletmemiz kutsal bir görevdir.Elbetteki türkülerimizi geliştirmekte görevimizdir, ancak bazı sanatçılar ki onlara sanatçı demeğede pek dilim varmıyor, geliştirmekle değiştirmek arasındaki farkı henüz kavrayabilmiş değiller.( sönmez, K: 2002 )